تبلیغات
پژوهش نامه ایل قشقایی - لباس و زیور آلات در ایل قشقایی

معرفی فرهنگ و تمدن ایل قشقایی میراث کهن ایرانی

لباس و زیور آلات در ایل قشقایی

تاریخ:سه شنبه 4 فروردین 1388-01:26 ق.ظ | نویسنده :روح الله اژدری

لباس قشقائی نمونه ای از هنر ماندگار این ایل است كه در نمایشگاه لباس كانادا مقام اول را به دست آورده است . محبوبیت این لباس تا آنجاست كه پرچمداران سمینارها و اردوها به
جهت زیبایی و پوشش ، از این لباس استفاده می كنند .

دستبافتهای قشقایی چندین بار در نمایشگاههای جهانی رقبای خود را از میدان خارج كرده است .

مسكن ساده ایلی كه مناسب زندگی كوچ نشینی است ، با دست توانای زنان ایل ، با زیباترین و مقاوم ترین شكل از مواد اولیه دامی بافته می شود .

هنر سواركاری و تیراندازی این مردم سخت كوش در طول تاریخ زبانزد بوده است .

به طور كلی آثار زیبایی را می توان به وسیله دو حس بینایی و شنوایی درك كرد كه این آثار ( هنرها ) را به سه دسته تقسیم می كنند :

1- هنرهای تجسمی (بصری ) :

كه رنگها و شكلها را می نماید . مانند نقاشی ، خطاطی ، معماری كه قشقائیها به علت داشتن مساكن سیار نیازی به معماری و یا آشنایی با آن نداشته اند اما در هنر خطاطی و نقاشی گروهی كه موقعیت آنها از نظر اقتصادی و اجتماعی ایجاب می كرد مهارت پیدا كردند .

2- هنرهای سمعی :

          كه این هنرها به وسیله الحان و كلمات جلوه گر می شوند و جنبه های تخیلی و ارزنده ای دارند . مانند موسیقی و شعر و سخنوری . مردم ایل با موسیقی بزرگ شده اند و موسیقی اصیل زبان دوم آنهاست . محیط باز و آرام طبیعت و نواهای روح پرواز صدای چهچه پرندگان خوش الحان گرفته تا نی لبك چوپانان خلق و خوی شان را اینچنین پرورش داده است .

3- هنرهای سمعی و بصری :

          در این هنرها زیبایی از یك طرف بوسیله الحان و كلمات و از طرف دیگر با رنگها و شكلها واقعیتهای طبیعی نشان داده می شوند كه این هنرها از دو نوع دیگر قویتر و ارجح تر است . مانند رقص ، موزیك ، تئاتر ، سینما. »

      «در جامع كوچك ایل برخی هنرها ، از گذشته دور راه تحول و تكامل خود را پیموده و امروز نامی آشنا بر زبانهاست . اما در مواردی هم ممكن است بعضی از كارهای دستی كوچك تحولی نداشته و یا به علت ورود مردم به جامعه متمدن امروزی و زندگی شهرنشینی دچار ركود شده باشد . از آن جمله است هنرهای تزئینی ایلات . زیرا این ساخته ها در زندگی ماشینی كمتر مورد استفاده است و با پیدایش ماشین تزئینات دستی كاربرد كمتری دارند و اغلب به علت دشواری در ساختن و پرداختن و وقت گیر بودن آنها گران تمام می شوند و چون گران هستندطرفداران كمتری دارند. از آنجا كه ماشین ها همیشه صنایع انبوه تولید می كنند،.

این ساخته ها مقرون به صرفه نیستند و مشتری زیاد نخواهند داشت . در دنیای ماشینی امروز بالا رفتن تورم موجب شده كه به تزئینات سنتی كمتر توجه شود مگر در موارد استثنائی . هنرهای تزئینی مردم ایل در حال حاضر به سبب گرفتاریهای زندگی و مشكلات اقتصادی تقریباً به حالت ركود باقیمانده است .

          دستكارهای تزئینی مردم ایل قشقایی را می توان چنین خلاصه كرد: 

كه شامل : گردنبند مهلو ، گردنبند میخك ، گردنبند مهره ای ، عنبردان ، قاب قرآن ، النگو و دستبند مهره ای ، گیسوبند ، بازوبند و آفتاب گردان .

كه شامل : دعابند ، گل نمك ، مهره مار ، ناخن پلنگ ، صدف و طلسم .

كه شامل : لباس مخصوص بی بی ها ( دن) ، پولك دوزی ، منجوق دوزی ، حاشیه دوزی ، شرابه دوزی ، پلیسه دوزی .  

این تزئینات شامل انواع گردنبندها ، دستبندها و دیگر لوازمی است كه برای زیبایی به كار می برند :

مَهلو دانه بسیار معطر درختچه ای است در نواحی معتدل و سردسیری با رنگ سفید یا شیری و كوچتر از دانه لوبیا كه حتی مرور زمان از بوی خوش آن نمی كاهد . زنان ایلات این دانه ها را جمع آوری یا خریداری می كنند و سپس آنها را سوراخ كرده، پس از خشك شدن گردنبند های جالب و زیبا درست می كنند . جنبه هنری آن بیشتر به خاطر نوع رنگ آمیزی آنها و ردیف كردن دانه ها و تداخل رنگهای آنهاست . برای ساخت گردنبند مهلو دانه ها را با دستجات بیست تایی از هر رنگ در 5 رشته ناهمگون كنار هم می چینند و سپس همه نخها را از یك مهره عبور می دهند. در سری بیست تایی بعدی جای رنگها عوض می شوند و معمولا نوع مهره ها را هم تغییر می دهند . در وسط گردنبند هم پلاك یا سكه ای می آویزند.

میخك ، دانه خوشبوی درختچه ای است كه مانند مهلو بوی جذاب و جاودانی دارند . زنان هنرمند ایل این دانه ها را به مدت چند ساعت در حنا می خیسانند تا رنگ حنایی جالبی به خود بگیرد و بلافاصله آنها را سوراخ كرده نخهای باریك و محكمی از آنها عبور داده ، مدتی
آویزان می كنند تا خشك شود . سپس این رشته ها را با شكل و طرح دلخواه به دستجات مساوی تقسیم و فواصل آن را با مهره های عقیق و یا سكه های طلا یا نقره تزئین می كنند . گردنبندهای مهلو و میخك جزء جهیزیه دختر خانمهاست . خاطرات شیرین دوران ازدواج همراه با عطر میخك جاودانه و ماندگار است . این گردنبند ها دارای بوی خوش بوده . رنگ وطرح جالب دارند ، تهیه آنها ارزان تمام می شود و در دسترس عموم قرار دارد . استفاده كننده از آنها نیاز به مواد معطره مثل عطر و ادكلن و اسپری ندارند .

          همانطور كه از اسمش پیداست ، جعبه كوچك و ظریفی است ، برای نگهداری مواد معطره و اسانس های خوشبو . زنان ایلی به دلیل كار و فعالیت مستمر و عدم دسترسی به حمام ، برای اینكه بوی ناخوشایند عرق بدن موجب نارضاتی نشود ، لازم است موادی خوشبو و معطر همراه داشته باشند و چون استفاده از عطر و اسپری در ایل مرسوم نیست ، ماده ای طبیعی را جایگزین عطریات مصنوعی می كنند . برای اینكار مقدار « علفه » كه گیاهی خوشبوست و از كشور هندوستان وارد می شود ، از عطاریها خریداری كرده ، در عنبردان جای می دهند و آنرا به گردن می آویزند .

          عنبردان جعبه ای است به ابعاد 2 تا 3 سانتی متر كه از آلیاژ های مختلف طلا ، نقره و برنز ساخته می شود ، در یك طرف آن حلقه ای است كه نخ از آن عبور می كند . این جعبه كوچك و ظریف كه روی آن را به طرز جالبی قلم زنی یا تزئین كرده اند میان گردنبندها و همراه با مهره های عقیق و یاقوت به گردن می آویزند . ثروتمندان ایل اغلب از عنبردان طلا یا طلای جواهرنشان استفاده می كنند.

كلام خدا در هر حال مشكل گشای مردم مسلمان است و این اعتقاد در میان مردم ایل به نحو ریشه دارتری دیده می شود . زنان قشقایی از مادرانشان آموخته اند چگونه از چشم زخمها، حسادتها ، نفرین ها و بیماریها در امان باشند و در مشكلات و سختیهای زندگی به كجا پناه ببرند. آنها تكیه گاهی جز آیات آسمانی ندارند و به همین منظور همیشه برگ كوچك یا آیه ای از كلام ا... را در قاب قرآن جای داده و به همراه دارند .

قاب قرآن مانند عنبردان جعبه مستطیل شكلی است به ابعاد 2 الی 3 سانتیمتر از طلا یا نقره كه گاهی با میناكاری یا قلمزنی و گاه برجسته نویسی و كنده كاری جلوه و جلای خاص به آن بخشیده اند. قاب قرآن را همراه با دیگر جواهرات ، همراه با گردنبند های مهره ای به گردن می آویزند . تعدادی از سنگهای قیمتی ، قاب قرآن ، عنبردان و سینه ریزهای مهلو و میخك ، مجموعه جواهرات یك خانم ایلی است كه به سلیقه خود آنها را ردیف كرده و به عنوان تزئینات به كار می برد .

فعالیت و كار دائمی زنان عشایر ، این اجازه را نمی دهد كه از زیورآلات ظریف و گران قیمت استفاده كنند . یك زن ایلی كه كار نان پختن ، تهیه لبنیات ، بار كردن لوازم زندگی و پیاده كردن آنها ، بچه داری ، فرش بافی و گاهی هیزم شكنی را به عهده دارند ، درگیر و دار این تحركهای مداوم ، هر نوع زیورآلات كه به همراه داشته باشد یا گم می شود و یا صدمه می بیند . به همین جهت تزئینات گردن و دست آنها بایستی مقاوم و با دوام باشد . اگر چه زنان
خوانین و ثروتمندان ایل ، جواهرات گرانقیمت دارند اما كار و فعالیتـشــان كمتـــر است و
می توانند در بعضی از مواقع آنها را به كار برند .

زنان قشقایی از انواع مهره های كریستالی ، پلاستیكی ، عقیق ، یاقوت ، دلربا ، چوبهای خراطی شده ، مرجان ، كهربا و فیروزه ، گردنبند و دستبند تهیه می كنند .

زنان برای تهیه یك گردنبند با میل و سلیقه خود ، رنگ ، درشت و ریزی مهره ها ، نوع جنس ، بلندی و كوتاهی رشته ها را در نظر گرفته با ترتیب خاص ردیف می كنند . در وسط آنها زیباترین یا بزرگترین مهره ها را جای می دهند یا اینكه پلاك ، مدال یا طلسم كه صفحه ای نقره ای با نوشته های قرآنی است ، آویزان می كنند . اگر تعداد گردنبندها بیش از یكی باشد ، بایستی یكی از آنها كوتاه تر از دیگری باشد كه هنگام كار و فعالیت با یكدیگر برخورد نكنند .

زنان كم درآمد و ضعیف ایل كه قادر به خرید زینت آلات گران قیمت نیستند ، با مهره های زیبا دستبندهایی تهیه كرده به عنوان زیور استفاده می كنند . این نوع دستبندها در اثر فعالیت زیاد با وجودیكه صدمه می بینند اما مقاومت می كنند. مهره هایی كه برای این كار در نظر می گیرند ، عبارتند از :

- صمغ گیاهان كه از زمانهای گذشته تغییر حالت داده به صورت كهربا درآمده .

- نوعی ماده پلاستیكی خشك كه همان كهربای بدل است و ایلیاتی ها زردیان می گویند.

- شیشه های كریستالی و تراش دار

- پلاستیكهای شفاف و روشن و یا مات

- چوبهای خراطی شده گرد یا بیضی شكل

- سنگهای قیمتی عقیق و فیروزه و یاقوت

- سنگهای رنگین و جلا دار

- دانه های زیبای گیاهان .

این مهره ها كه دارای اندازه های مختلف و رنگها و اشكال متفاوت هستند ، توسط زنان یا دختران جوان ، مرتب و منظم شده ، به صورت یكنواخت و یا یك در میان و به دلخواه آنها را ردیف كرده ، نخ محكمی از آنها عبور می دهند و دو سر نخ را گره زده بعنوان دستبند استفاده می كنند . النگوهای نقره ای با پهنای 2 تا 3 سانتیمتر با نقشهای برجسته نیز مرسوم است . نوعی النگوی فلزی نیز به دست می كنند تا جن زده نشوند . زیرا معتقدند جن از افرادی كه آهن همراه دارند ، دوری می كند.

كوتاه كردن موی سر در میان ایلام مرسوم نیست ، بنابراین مو از سنین كودكی تا آخر عمر به رشد خود ادامه می دهد . زنان و دختران دارای گیسوان بلند هستند كه گاه تا ساق پا هم می رسد.

موهای به هم بافته شده كه به حدود 12 الی 14 گیسو می رسد ، در زیر چارقد پنهان است و چون برای شانه و مرتب كردن موها فرصت ندارند ، سعی می كنند گیسوان باز نشوند . گیسوبند وسیله ای است تزئینی برای بستن گیسوان و حفاظت آنها كه توسط زنان تهیه می شوند .

گیسوبند رشته های ظریف ابریشمی است كه به سبك جالبی بافته شده و رشته هایی از آن منشعب می شود كه به هر رشته گمپله ظریفی با رنگهای مختلف مربوط می شود . گیسوها ، از میان گیسوبند عبور كرده بر روی كمر آویزان می شوند .

مردم ایل برای جلوگیری از چشم زخم و رفع بیماریها و دفع اجنه ، به دعا نویسان پناه برده و برای رفع مشكلات خود از آنها یاری می طلبند . این افراد هم با نوشتن دعا ، به قول خودشان بیماران را شفا داده ، فقیران را توانگر كرده ، عاشقان را به وصال معشوق رسانده و دیوانگان را بهبود می بخشند. با وجودیكه بعضی از آنها حتی از نوشتن نام ائمه هم جائزند و درون كاغذ نقاشیهایی كرده در شمع می جوشانند تا كسی از كلك آنها سر در نیاورد ، مردم ساده ایل هم چون از جهان بینی اطلاع زیادی ندارند و در میان این نوشته ها نیروی سحرآمیزی می بینند ، با عشق و علاقه و دادن هدایا ، تعدادی از این دعاها را می گیرند و با احترام در جای مخصوصی به نام بازوبند نگهمیدارند .

بازوبند كیسه ایست چرمی یا بافتنی یا از پارچه های زیبا كه بوسیله نخ های ابریشمی یا پشمی ظریف تعدادی گمپل به آن آویخته اند و با مهره های زیبایی تزئین كرده اند. بازوبند را به بازوی خود می بندند و دعاهای خود را در آن می گذارند و گاه طلسمی نقره ای كه معتقدند آنها را از شر جن ، چشم شور و زبان بد مصون می دارد ، به بازوبند اضافه می كنند.

بازوبندهای زنان اغلب از پارچه های زربفت ، ترمه و یا مخمل كه اطرافش را زری دوزی كرده اند ، می باشد و بازوبندهای مردان از چرم ظریف و نازك تهیه می شود . »

به طور كلی زنان ایل قشقایی نه به خاطر عدم بضاعت مالی و یا ناآشنایی با تزئینات غیرطبیعی ، بلكه به دلیل داشتن اخلاق بی آلایش و فطرت ساده و ذاتی خود از هر نوع تظاهر جلوگیری كرده و معمولاً خود را ساده و بی آلایش نشان می دهند.

« اگر چه زن با زینت آلات و جواهرات رابطه نزدیك دارد و شاید هم این علاقه معلول علتی باشد كه عده ای به نام تظاهر ، تكبر ، خودبزرگ بینی ، زیبایی و ... می نامند، اما هر چه باشد علاقه است و تا حدی مقبول .

استفاده از جواهرات بنابر زندگی ساده و بی پیرایه و همگام با اقتصاد شبانی و به اقتضای چالاكی ، در تحرك و كوچ نشینی ، در ایل كمتر مرسوم است .

زنان ایل كه دوشادوش مرد و برابر او حتی بیشتر از او در فعالیت های روزمره شركت داشته و در گرداندن چرخ اقتصاد ، مهمترین نقش را ایفا می كنند ، نمی توانند آویزه هایی در گوش و گردن و دست داشته باشند ، زیرا جز مزاحمت چیز دیگری نیست .

آنها حتی موهای خود را از وسط سر باز كرده و دسته دسته به هم بافته ، به صورت تعدادی گیسو در زیر چارقد مخفی می سازند تا دست و پا گیر نباشد .

خرید جواهرات و سنگهای قیمتی مثل یاقوت و الماس ، برای خانواده های كم درآمد مشكل و غیرممكن است ، اما زمانی كه در اوایل زندگی زناشویی هستند ، بسته به سن و سال و موقعیت خانوادگی ، از النگوی نقره یا طلا یا گردنبند عقیق و كهربا ، به جای الماس ، ممكن است استفاده نمایند. »






داغ کن - کلوب دات کام
نوع مطلب :
فرزاد
شنبه 19 تیر 1389 09:06 ب.ظ
سلام من فکر میکردم این لباس .لباس مردم لر جنوب است که مردم قشقایی از اون استفاده میکنن نه لباسی که اصالتا لباس مردم ترک قشفایی باشد
مهتاب آسمان
شنبه 4 اردیبهشت 1389 11:11 ب.ظ
عالیه تبریک می گم. من بختیاری ام و اهل استان خوزستانم اجدادمن و مردان هم عصر من با دشمنان ایران و اسلام جنگیده امند لباس و ادبیاتشان معرکه است. خیل کار خولی می کنی که این وب رو راه انداختی بیا سراغم می خوام حتما نظرتو بدونم و اینکه انشااله وقتی اطلاعاتی از قومیتم با عکس انشااله گذاشتم خبرت هم می کنم.
aghil
پنجشنبه 6 فروردین 1388 02:12 ق.ظ
با سلام وعرض تبریک سال نو
من عقیل مدیر وبلاگ گردشگری هستم
مطلب شما در رابطه با ایل قشقایی بی نظیر است
اگر دوست داشته باشید باهم تبادل لینک کنیم در ضمن اگر ممکن است عکسهایی از لباس زیور آلات وبه طور کلی از زن ومرد قشقایی بگذارید
من در آینده از مطالب شما در معرفی این ایل غیور در وبلاگم استفاده می کنم به عکس و فیلم کوتاه از این ایل احتیاج دارم از وبلاگ من دیدن کنید منتظر نظرات شما هستم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo